Ấu trùng chỉ phát triển tốt trong một khoảng nhiệt độ khá hẹp. Giữ được nhiệt độ đó là một trong những việc tốn sức nhất của đàn.
Hiểu điều này thì hiểu vì sao chỗ đặt tổ quan trọng ngang với cách chăm.
- Đàn giữ nhiệt độ trong tổ ổn định bằng cách quạt cánh và trám kín
- Việc này tốn quân và tốn năng lượng
- Thùng dày và mái che giúp đàn đỡ tốn sức
- Chỗ đặt sai làm đàn dành phần lớn sức cho việc điều hoà
Đàn làm gì để điều hoà
Khi nóng, ong thợ đứng ở cửa và trong tổ quạt cánh để tạo luồng khí lưu thông.
Có loài còn mang nước về để làm mát bằng bay hơi.
Khi lạnh thì ngược lại: chúng tụ lại gần vùng ấu trùng và bịt bớt lối vào để giữ nhiệt.
Lớp nhựa cây bao quanh cấu trúc bên trong cũng góp phần cách nhiệt.
Toàn bộ việc này chiếm một phần đáng kể lực lượng của đàn.
| Tình huống | Đàn làm gì | Dấu hiệu nhìn thấy |
|---|---|---|
| Nóng vừa | Quạt cánh trong tổ | Nghe tiếng rì rì |
| Nóng nhiều | Ong bu ra ngoài cửa | Thấy đám ong bám ngoài thùng |
| Rất nóng | Cả đàn dồn sức quạt | Ngừng kiếm ăn gần như hoàn toàn |
| Lạnh | Tụ lại, bịt bớt cửa | Ra vào ít, ống tổ hẹp lại |
| Ẩm cao | Tăng thông khí | Ong đứng ở cửa nhiều |
Vì sao tốn sức tới vậy
Ong thợ dồn vào việc quạt tổ thì không đi kiếm ăn được.
Ở một đàn phải điều hoà liên tục suốt buổi chiều, phần lớn lực lượng bị chiếm dụng cho việc đó.
Kết quả là lượng mật và phấn mang về giảm hẳn, dù ngoài kia vẫn nhiều hoa.
Đây là lý do hai đàn cùng vườn, cùng nguồn hoa, mà đàn đặt chỗ mát lại lên nhanh hơn hẳn đàn phơi nắng.
Chỗ đặt quyết định nhiều tới đâu
Thùng đặt nơi nắng chiều gắt thì bên trong nóng nhanh, đàn phải quạt suốt buổi.
Ở miền Trung thì gió Lào khô nóng làm thùng mất nước và đàn phải điều hoà liên tục, nên điều này càng rõ.
Ngược lại thùng có mái che và bóng chiều thì nhiệt độ trong tổ dao động ít hơn, đàn đỡ tốn sức.
Cùng một đàn, chuyển từ chỗ nắng sang chỗ có bóng chiều thì vài tháng sau khác hẳn.
Đây cũng là lý do phép thử đổi chỗ hai tổ cho nhau lại cho kết quả rõ tới vậy.
Cách giúp đàn đỡ tốn sức
Mái che đặt cách nắp thùng vài phân, để có khoảng thoáng cho gió lùa.
Chọn chỗ có nắng sáng và bóng chiều.
Thùng gỗ dày, vì gỗ dày làm nhiệt truyền vào chậm hơn, biên độ dao động nhỏ hơn.
Kê thùng cách mặt đất và giữ thoáng gầm, tránh hơi nóng và hơi ẩm từ nền bốc lên.
Bốn việc này rẻ và làm một lần dùng nhiều năm.
Dấu hiệu đàn đang quá nóng
Ong bu thành đám bám ngoài thùng vào giữa trưa, thay vì ở trong.
Lượt ra vào giảm hẳn vào buổi chiều dù trời nắng đẹp.
Sờ tay lên nắp thùng lúc ba bốn giờ chiều thấy nóng rát.
Nếu thấy ba dấu hiệu này thì nên che nắng thêm hoặc tính chuyện dời chỗ.
Đây là vấn đề sửa được nhanh và cho kết quả rõ, nên đáng làm ngay khi phát hiện.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Đặt thùng nơi phơi nắng cả ngày mà không che
- Úp tấm tôn sát nắp thùng làm mái che
- Bỏ qua dấu hiệu ong bu ngoài thùng giữa trưa
Câu hỏi thường gặp
Ong bu ngoài thùng giữa trưa là sao?
Thường là thùng quá nóng nên chúng ra bớt. Nên che nắng thêm.
Thùng dày có thật sự khác không?
Có. Gỗ dày làm nhiệt truyền vào chậm hơn nên đàn đỡ phải quạt.
Có nên khoan lỗ thông hơi không?
Ong dú tự điều chỉnh qua ống vào tổ. Khoan thêm lỗ thường bị chúng bịt lại.
Đàn có chịu được lạnh không?
Kém. Ong dú là loài nhiệt đới, lạnh kéo dài là giới hạn thật.
Làm sao biết thùng có quá nóng không?
Sờ tay lên nắp lúc ba bốn giờ chiều. Nóng rát thì cần che thêm.