Ong dú, ong dũ, ong muỗi ở Đông Bắc: Gọi tên địa phương và phân biệt khi chọn tổ

Tên gọi ong dú ở Đông Bắc

Ở vùng Đông Bắc, ong dú có tên gọi rất đa dạng tùy địa phương và cách nhân dân địa phương quen gọi. Ở Quảng Ninh, Hải Phòng, Hải Dương, người ta thường gọi là ong dũ – từ này xuất phát từ âm thanh khi ong bay. Ở một số nơi khác như Thái Nguyên, Bắc Kạn, mọi người lại gọi là ong muỗi vì kích thước nhỏ bé, gần như kích thước muỗi. Riêng ở vùng núi cao như Cao Bằng, Lạng Sơn, tên gọi ong rú khá phổ biến, có thể do cách phát âm địa phương hoặc từ cách gọi của các dân tộc thiểu số trong vùng.

Mình nuôi ong dú ở Đông Bắc gần 15 năm, nhận thấy dù tên gọi khác nhau nhưng đều chỉ cùng một loài ong dú (Trigona, Tetragonula). Khi mới bắt đầu, việc hiểu rõ tên gọi địa phương giúp mình giao tiếp tốt hơn với những người nuôi cũ, từ đó học hỏi kinh nghiệm chọn tổ và chăm sóc.

Phân biệt ong dú với các loài ong nhỏ khác

Ở Đông Bắc, ngoài ong dú, còn nhiều loài ong nhỏ khác dễ gây nhầm lẫn. Ong mật nhỏ (Apis florea) có kích thước lớn hơn ong dú khoảng 2–3 lần, màu vàng sáng, hay làm tổ treo dạng lá trên cây. Ong bầu (các loài Xylocopa) lớn hơn nhiều, màu đen bóng, đốt được và rất hung dữ. Ong bắp cày nhỏ nhưng bay nhanh hơn, thường bay lặn lội quanh hoa.

Ong dú có đặc điểm riêng: kích thước rất nhỏ (dài 2–3mm), màu nâu hoặc nâu đen, không đốt (chỉ bu và cắn nhẹ), bay chậm và ít hơn so với ong bầu. Khi quan sát tổ, ong dú làm tổ trong thùng gỗ nhỏ hoặc lỗ cây, không làm tổ treo như ong mật nhỏ. Ngoài ra, ong dú có bọng sáp nhỏ riêng lẻ chứa mật, không phải tế bào lục giác như ong mật.

Chọn tổ ong dú khỏe để vận chuyển

Khi vận chuyển tổ ong dú ở Đông Bắc, người nuôi cần chọn tổ có dấu hiệu khỏe mạnh và ổn định. Tổ tốt phải có đàn ong dày đặc, khi mở hộp thấy ong bay ra ít, đàn ong tập trung quanh mật. Mật trong bọng sáp phải đầy và trong suốt, không có mùi chua hay lên men. Lỗ vào tổ phải được ong bao phủ bằng sáp, sạch sẽ, không có côn trùng khác xâm nhập.

Mình thường kiểm tra tổ vào buổi sáng sớm khi trời mát, lúc này ong ít bay nên an toàn hơn. Tránh chọn tổ vào mùa mưa dài hoặc khi thời tiết thay đổi đột ngột, vì ong sẽ yếu đi. Tổ được vận chuyển nên để trong hộp kín, tránh rung lắc, và đặt nơi mát mẻ. Ở Đông Bắc, mùa xuân (tháng 2–4) và mùa thu (tháng 9–10) là thời điểm lý tưởng để chọn và vận chuyển tổ.

Điều kiện nuôi ong dú ở vùng Đông Bắc

Vùng Đông Bắc có khí hậu ôn đới, mùa đông lạnh kéo dài (tháng 11–2), nhiệt độ đôi khi xuống dưới 10°C. Ong dú là loài nhiệt đới, khi gặp lạnh kéo dài sẽ suy yếu nhanh chóng. Do đó, người nuôi ở đây cần đặt tổ ở nơi ấm áp, tránh gió lạnh, có thể xây dựng khu nuôi gần nhà hoặc trong nhà kính nhẹ. Mùa hè nóng, cần che nắng và thoáng khí để tránh ong bỏ tổ.

Bán kính kiếm ăn của ong dú khoảng 300–500m, nên cần có nguồn hoa quanh năm. Ở Đông Bắc, những cây như cà phê, cam, chanh, hoa cải, hoa dâu tây đều là nguồn thức ăn tốt. Người nuôi nên trồng thêm các cây hoa dã thảo hoặc cây gia vị để đảm bảo ong có thức ăn đủ, đặc biệt vào mùa đông khi hoa ít.

Câu hỏi thường gặp