Ong dú, ong dũ, ong muỗi ở Đông Nam Bộ: Nhận diện giống và chuẩn bị vận chuyển

Tên gọi ong dú ở các tỉnh Đông Nam Bộ

Ở Đông Nam Bộ, người nuôi gọi ong dú bằng nhiều cách khác nhau. Ở TP Hồ Chí Minh và Bình Dương, gọi là "ong dú" hoặc "ong dũ". Ở Đồng Nai, Bà Rịa–Vũng Tàu, người dân thường nói "ong muỗi" vì kích thước nhỏ bé. Ở Long An và Tiền Giang, một số nơi gọi là "ong rú" hoặc "ong lỗ". Dù tên gọi khác nhau, chúng là cùng một loài ong không đốt, chỉ cắn nhẹ khi bị quấy rầy. Tên khác nhau phản ánh cách gọi từ thời xưa của từng địa phương, không ảnh hưởng đến cách nuôi hay vận chuyển.

Mình nhận thấy người lần đầu tiên nghe tên "ong muỗi" thường tưởng là ruồi hay muỗi. Nhưng chỉ cần nhìn kỹ, ong dú có kích thước 4–5 mm, màu đen sáng hoặc nâu vàng, mũi tròn, cơ thể dạng hình bầu dục. Chúng bay lạc lối, quay tròn xung quanh tổ vào buổi sáng và chiều. Muỗi thì mảnh dẻ, cánh trong suốt, bay nhanh thẳng.

Phân biệt ong dú với các loài ong nhỏ khác

Ở vùng này, ong dú dễ bị nhầm với ong ruồi vàng (ong cái), ong bầu, hay thậm chí ong cộng. Ong ruồi vàng to hơn, có vệt vàng rõ trên bụng, đốt được, hay xây tổ trên cây cao. Ong bầu nhỏ nhưng hình dáng khác, đầu lớn, tính tình hung dữ hơn. Ong cộng to gấp 2–3 lần ong dú, đốt sâu, xây tổ chồi chất trên cây.

Cách nhận diện nhanh nhất là quan sát hành vi: ong dú bay chậm, loanh quanh tổ, không hung hăng. Khi bị chạm vào, chúng bu và cắn chứ không đốt. Nếu thấy ong bay nhanh, đốt hay hung dữ, đó không phải ong dú. Mình thường dùng cách này để kiểm tra khi nhận tổ mới từ người khác.

Dấu hiệu tổ ong khỏe trước vận chuyển

Trước khi vận chuyển tổ ở Đông Nam Bộ, bạn cần kiểm tra một số điều. Tổ khỏe có đàn ong khoảng vài chục nghìn con, lấp đầy 60–70% hộp gỗ. Mở nắp nhẹ, ngửi thấy mùi mật ong thơm, không có mùi thiu hay mốc. Quan sát lỗ bay: nếu ong bay ra vào liên tục, đặc biệt vào buổi sáng, là dấu tổ hoạt động tốt.

Kiểm tra mật trong tổ: nếu thấy bọng sáp chứa mật màu vàng hoặc nâu vàng, tổ đang kiếm ăn tốt. Nếu mật trong suốt, không có màu, hoặc quá ít, tổ yếu, không nên vận chuyển. Ở Đông Nam Bộ, thời tiết nóm ẩm nên tổ yếu dễ bị bệnh nấm mốc. Mình luôn chọn tổ có mật đầy, ong đông đúc trước khi vận chuyển.

Chuẩn bị và vận chuyển tổ an toàn

Vận chuyển ong dú ở Đông Nam Bộ cần chú ý đặc biệt vì thời tiết. Chọn thời điểm lạnh nhất trong ngày: sáng sớm trước 9 giờ hoặc chiều từ 17 giờ trở đi. Đóng kín lỗ bay bằng tấm vải lưới nhẹ, để ong vẫn thở nhưng không bay ra. Không dùng băng dán hay nút chai vì ong sẽ ngạt.

Xếp tổ trong hộp cứng, không để lộ thiên. Nếu vận chuyển bằng xe máy, để hộp ở vị trí ổn định, tránh rung lắc. Mình thường để tổ trên yên xe hoặc giỏ phía trước, không để sau lưng. Vận chuyển không quá 1 giờ, vì ong dú rất nhạy cảm với thay đổi môi trường. Khi đến nơi, để tổ ở chỗ mát, mở lỗ bay từ từ, cho ong tỏa ra từ từ trong 30 phút trước khi đặt vào vị trí nuôi chính thức.

Câu hỏi thường gặp