Ong dú, ong dũ, ong muỗi ở miền Tây: Phân biệt tên gọi khi mua tổ lần đầu

Tên gọi ong dú ở miền Tây

Ở miền Tây Bộ, ong dú được gọi bằng nhiều tên khác nhau tùy địa phương và người dân. Mình nuôi ong dú hơn 15 năm ở vùng Cần Thơ, An Giang, nên khá quen với cách gọi địa phương. Tên gọi phổ biến nhất là ong dũ, ong muỗi, ong rú, thậm chí có nơi gọi là ong lỗ. Những tên gọi này không phải sai, mà phản ánh đặc điểm hình thái hoặc hành vi của ong mà người dân nhận thấy.

Trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, ong dũ là tên gọi thường gặp nhất. Ở An Giang và Kiên Giang, người ta hay gọi là ong muỗi vì kích thước nhỏ, bay nhanh giống muỗi. Riêng vùng sâu trong đất liền, tên ong rú xuất hiện khi người dân mô tả tiếng ong bay—rú rú. Dù tên gọi khác nhau, đó đều là cùng một loài ong dú (Trigona hoặc Tetragonula), chỉ là cách gọi địa phương mà thôi.

Phân biệt ong dú với ong dũ nhỏ khác

Sai lầm lớn nhất khi người mới mua tổ là nhầm ong dú với các loài ong nhỏ khác. Mình từng gặp trường hợp khách hàng mua về một tổ ong rất nhỏ, tưởng là ong dú, nhưng thực ra là ong dũ đen hoặc ong mật hoang (ong châu Phi nhỏ). Cách phân biệt đơn giản nhất là quan sát thân ong và hành vi.

Ong dú thật có thân vàng nâu, kích thước 3–5 mm, bay chậm hơn ong mật thường. Ong dú không đốt, chỉ bu và cắn nhẹ khi tự vệ. Tổ ong dú nằm trong hộp gỗ nhỏ, mật chứa trong những bọng sáp riêng lẻ, không phải tổ lục giác như ong mật. Khi mở hộp, bạn sẽ thấy những bọng sáp vàng, trắng hoặc cam, chứ không phải tấm sáp phẳng.

Tiêu chuẩn tổ khỏe khi tiếp nhận

Khi mua tổ ong dú ở miền Tây, mình luôn kiểm tra một số điểm trước khi quyết định. Đầu tiên, quan sát số lượng ong—một tổ khỏe có từ 5.000 tới 15.000 con, phủ kín các bọng sáp. Thứ hai, kiểm tra mật và phấn hoa. Tổ có mật đầy, bọng sáp to và căng là dấu hiệu tổ khỏe. Phấn hoa nên đa màu (vàng, cam, xanh), cho thấy ong kiếm ăn tốt ở nhiều loài hoa.

Thứ ba, kiểm tra ấu trùng và nhân sâm (con non). Tổ khỏe có ấu trùng và nhân sâm đều đặn, không bệnh. Mình hay hỏi người bán về thời gian tổ được lập—tổ lập từ 6 tháng trở lên ổn định hơn. Cuối cùng, quan sát hành vi ong. Ong dú khỏe bay ra vào tích cực, không chậm chạp hay nằm yên.

Chuẩn bị nhà ở khi nhận tổ

Sau khi mua tổ về, mình để tổ ở nơi tối, mát, tránh nắng trực tiếp ít nhất 3–5 ngày để ong quen môi trường. Ở miền Tây, thời tiết nóng ẩm quanh năm, nên cần che nắng chiều và đảm bảo thông thoáng. Mình thường đặt hộp ong dú trên giá gỗ, cách mặt đất 1–1,5 m, tránh côn trùng ăn mục gỗ. Khoảng cách giữa các tổ ít nhất 50 cm để ong bay vào ra tự do.

Nguồn nước gần tổ cũng rất quan trọng. Mình đặt cặn sành hay bát nước nhỏ gần hộp, thay nước mỗi ngày. Ong dú uống nhiều nước, đặc biệt vào mùa nóng. Vùng xung quanh tổ nên có cây hoa—xoan, hoa cau, dâu tằm, hoa cải—để ong kiếm ăn. Ở miền Tây, ong dú kiếm ăn trong bán kính 300–500 m, nên cây hoa xung quanh rất ảnh hưởng tới năng suất.

Câu hỏi thường gặp