Phân loại chính xác cần chuyên môn. Nhưng để phân biệt giữa các loài thường gặp thì mắt thường là đủ.
Bốn thứ nhìn được: con ong, ống vào tổ, cấu trúc bên trong, và cách đàn phản ứng.
- Kích thước và màu con ong là dấu hiệu dễ thấy nhất
- Hình dạng ống vào tổ khác nhau rõ giữa các loài
- Cấu trúc bọng và cách sắp xếp bên trong cũng khác
- Nên so hai tổ cạnh nhau thay vì nhìn một tổ đơn lẻ
Nhìn con ong
Đứng cách cửa tổ chừng một mét vào buổi sáng nắng, khi ong ra vào nhộn nhịp.
Kích thước là thứ dễ thấy nhất. Có loài chỉ bằng nửa loài kia, và khi thấy hai loài cạnh nhau thì khác biệt rất rõ.
Màu sắc: từ đen tuyền, đen ánh nâu, tới nâu vàng nhạt.
Cách bay cũng khác: có loài bay nhanh và thẳng, có loài lượn chậm quanh cửa tổ trước khi vào.
| Dấu hiệu quan sát | Cách nhìn | Độ tin cậy |
|---|---|---|
| Kích thước ong | So với loài quen thuộc | Cao |
| Màu sắc thân | Nhìn dưới nắng sáng | Khá cao |
| Hình dạng ống vào tổ | Nhìn trực tiếp | Cao |
| Vật liệu làm ống | Sáp trộn nhựa, màu sẫm hay nhạt | Vừa |
| Cách phản ứng khi động | Bu nhiều hay ít | Vừa |
| Cấu trúc bọng bên trong | Chỉ thấy khi mở thùng | Cao |
Ống vào tổ nói lên nhiều điều
Đây là dấu hiệu dễ dùng nhất vì không phải mở thùng.
Có loài xây ống dài, loe ra như cái phễu. Có loài chỉ chừa một lỗ nhỏ gọn gàng.
Vật liệu và màu sắc cũng khác: có loài dùng nhựa cây sẫm màu, có loài sáp nhạt hơn.
Một số loài đóng bớt ống vào ban đêm rồi mở lại buổi sáng, số khác thì không.
Quan sát vài ngày là nhận ra được đặc điểm riêng của loài trong tổ mình.
Bên trong tổ
Chỉ thấy khi mở thùng, nên không dùng thường xuyên được, nhưng khác biệt rất rõ.
Cách sắp xếp bọng mật và bọng phấn khác nhau giữa các loài.
Vùng nuôi ấu trùng có loài xếp thành tầng, có loài xếp cụm không theo trật tự rõ.
Lượng nhựa cây dùng trong tổ cũng khác, nên mùi bên trong cũng khác nhau.
Nếu có dịp mở hai tổ hai loài trong cùng buổi thì khác biệt thấy ngay.
Cách so cho chính xác
Nhìn một tổ đơn lẻ thì khó kết luận, vì không có gì để so.
Cách tốt nhất là xem hai tổ cạnh nhau trong cùng một buổi, cùng điều kiện nắng.
Nếu chỉ có một tổ thì chụp ảnh cửa tổ và ảnh con ong, rồi so với ảnh của người nuôi khác trong vùng.
Hỏi người nuôi lâu năm tại chỗ cũng là cách nhanh. Ở miền Trung, loài thân nhỏ chịu được nắng gió miền Trung là loài quen thuộc nên họ nhận ra ngay.
Khi nào cần phân biệt chính xác
Với người nuôi vài tổ trong vườn thì không cần lắm. Chăm thế nào mới quan trọng.
Nhưng có mấy trường hợp nên biết rõ: khi mua tổ để so sánh giá giữa các nơi, khi định ghép đàn, và khi muốn nhân giống có chọn lọc.
Ghép hai đàn khác loài thì không được, nên trước khi ghép phải chắc chắn.
Ở Ong Zú, loài nuôi được ghi rõ trong hồ sơ từng tổ để tránh nhầm khi tách hay ghép.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Kết luận loài khi chỉ nhìn một tổ đơn lẻ
- Ghép hai đàn mà chưa chắc cùng loài
- Nhìn cửa tổ vào chiều tối rồi so với tổ nhìn buổi sáng
Câu hỏi thường gặp
Có cần biết chính xác loài không?
Với người nuôi vài tổ thì không cần lắm. Cần khi mua bán, ghép đàn hoặc nhân giống.
Nhìn cửa tổ có đủ để phân biệt không?
Đủ để phân biệt giữa các loài thường gặp, nếu có tổ khác để so.
Ghép hai đàn khác loài được không?
Không. Phải chắc chắn cùng loài trước khi ghép.
Ong màu đen và ong màu nâu có phải hai loài không?
Có thể, nhưng màu cũng thay đổi theo tuổi ong nên cần xem thêm dấu hiệu khác.
Ở Ong Zú nuôi loài nào?
loài thân nhỏ chịu được nắng gió miền Trung, là loài phổ biến ở miền Trung.